کسبوکارها زیر تیغ خاموشی دیجیتال/ یک هفته از قطعی سراسری اینترنت در کشور گذشت
نبض نفت - قطعی اینترنت ممکن است به دلایل مختلفی از جمله مشکلات فنی، اختلال در زیرساختهای ارتباطی، حملات سایبری یا تصمیمات مدیریتی و امنیتی رخ دهد. این قطعیها ممکن است به شکل قطع کامل ارتباط با اینترنت بینالملل، کاهش شدید سرعت، یا محدودسازی برخی سرویسها و پلتفرمهای آنلاین ظاهر شوند. در زمان وقوع چنین اختلالاتی، دسترسی کاربران و کسبوکارها به بسیاری از خدمات آنلاین محدود یا به طور کامل قطع میشود که این موضوع میتواند روند فعالیت اقتصادی را مختل کند.
پنج بار خاموشی در شریان ارتباطی کشور
اما قطعی اینترنت در ایران دیگر به یک حادثه مقطعی محدود نمیشود و اکنون میتوان از آن بهعنوان یک «الگوی تکرارشونده» یاد کرد. نخستین تجربه گسترده در ۲۵ آبان ۱۳۹۸رخ داد؛ یک روز پس از آغاز ناآرامیهای ناشی از افزایش قیمت بنزین. در آن مقطع، اینترنت بینالملل بهطور شدید محدود و عملاً برای روزها قطع شد.
بار دوم در 30 شهریور 1401 پس از حوادثی که در پس درگذشت مهسا امینی رخ داد، سرعت اینترنت در بسیاری از نقاط کشور بهتدریج کاهش یافت و در نهایت قطع شد. در همان مقطع، دو پیامرسان پرکاربرد یعنی اینستاگرام و واتساپ نیز فیلتر شدند؛ اقدامی که ضربهای جدی به زیستبوم کسبوکارهای آنلاین وارد کرد.سومین قطعی سراسری در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴و در پی حمله اسرائیل به ایران اتفاق افتاد.
اینترنت بینالملل بلافاصله محدود و سپس قطع شد. وزارت ارتباطات همان روز با صدور اطلاعیهای اعلام کرد: «با عنایت به شرایط ویژه کشور و با تدابیر مراجع ذیصلاح، موقتا محدودیتهایی بر اینترنت کشور اعمال شده است.»بار چهارم در ۱۸ دیماه ۱۴۰۴ از ساعات پایانی روز پنجشنبه، اینترنت بینالملل قطع شد.
سرانجام،نهم اسفندماه، در پی حمله مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران پنجمین قطعی سراسری از حوالی ظهر شنبه آغاز شد؛ قطعیای که دسترسی کاربران را تنها به برنامه و پیامرسانهای داخلی محدود کرد و تاکنون به گزارش نت بلاکس بیش از 168 ساعت از قطعی اینترنت در ایران گذشته است.
هزینهای که هر روز بیشتر میشود
خسارتهای ناشی از این قطعیها تنها به اختلال در ارتباطات محدود نمیشود. رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، پس از حوادث دی ماه و تاثیرات قطعی اینترنت در گفتوگو با ایسنا اعلام کرده است بر اساس آمارهای رسمی وزارت ارتباطات، روزانه حدود پنج همت ضرر یا عدمالنفع به اقتصاد دیجیتال کشور وارد میشود.
او با اشاره به آسیب جدی کسبوکارهای خرد توضیح داده بود که حدود ۷۰۰ هزار پیج فروشگاهی در اینستاگرام در ایران فعال بوده که هر کدام بهطور میانگین ۱.۲ شغل ایجاد کردهاند. به این ترتیب، نزدیک به یک میلیون نفر بهصورت مستقیم از این مسیر امرار معاش میکنند؛ افرادی که عمدتاً از اقشار متوسط و پایین جامعهاند و بیشترین فشار را متحمل میشوند.
الفتنسب همچنین اعلام کرد: «شرکتهایی داریم با بیش از ۲۰۰ نیروی فنی که امروز عملاً بیکار شدهاند.»
پایان سال بدون درآمد
حالا پنجمین قطعی اینترنت، درست در آستانه پایان سال رخ داده است؛ زمانی که بسیاری از کسبوکارها برای افزایش درآمد خود به سمت پلتفرمهای دیجیتال حرکت کرده بودند؛ امروز، با قطعی اینترنت و تعطیلی ناگهانی فعالیتها، این واحدها با انباشت هزینههایی چون حقوق، مالیات، اجاره، بیمه، عیدی و سنوات روبهرو شدهاند. کسبوکارهای آنلاین وضعیت بهمراتب تلختری دارند. برای آنها، قطع اینترنت بهمعنای کاهش درآمد نیست، بلکه بهمعنای توقف کامل جریان درآمد است.
بسیاری از این واحدها در طول سال، بهدلیل قطعیهای مکرر، فیلترینگ و اختلالهای پیدرپی، هرگز به درآمد پایدار نرسیدند.اما در این میان قشری وجود دارد که کمتر به آنها توجه شده است؛ افرادی که در پی ناآرامیهای اخیر، حتی به مرحله یافتن یا تثبیت شغل هم نرسیدند!خاموشی اینترنت شاید در ظاهر امری موقتی باشد، اما اثرات آن ماندگار است.
با هر بار قطعی، بخش قابل توجهی از سرمایه و امید فعالان این حوزه از بین میرود. آسیبهایی که حدود یک میلیون شغل و هزاران صفحه فعال در شبکههای اجتماعی را هدف گرفته است و کسبوکارهایی که پس از قطعی چهارم، تنها کمتر از یک ماه طعم اتصال مجدد به اینترنت جهانی را چشیده بودند، اکنون دوباره به شرایط پیشین بازگشتند.
گامهای اولیه برای جلوگیری از تکرار خسارت
هرچند در شرایط فعلی جنگ، تصمیماتی از این دست عمدتا با ملاحظات مدیریتی و امنیتی اتخاذ میشود، اما برای کاهش آسیبهای ناشی از قطعی اینترنت لازم است اقداماتی در سطح زیرساختی و مدیریتی نیز در نظر گرفته شود.
توسعه زیرساختهای ارتباطی پایدار و مقاوم در برابر اختلالات میتواند احتمال بروز قطعیهای گسترده را کاهش دهد. در کنار آن، اطلاعرسانی شفاف درباره زمان و علت اختلالها میتواند به کسبوکارها کمک کند تا برای مدیریت شرایط و ادامه فعالیت خود برنامهریزی دقیقتری داشته باشند.
همچنین طراحی سازوکارهای حمایتی برای کسبوکارهای آسیبدیده میتواند بخشی از زیانهای اقتصادی واردشده به این بخش را کاهش دهد. با این حال، به گفته رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی در گفتوگو با ایسنا، وقتی صحبت از جبران خسارت میشود، دولت منابعی برای پرداخت آن در اختیار ندارد؛ اما میتواند در دریافت حق بیمه و مالیات تمهیداتی در نظر بگیرد.
اما مسئله اصلی اینجاست وقتی امکان وقوع چنین تصمیمهایی و پیامدهای آن برای کسبوکارها قابل پیشبینی است، چرا از پیش سازوکاری مشخص و منابعی برای جبران خسارتها در نظر گرفته نشده است؟
